Het was opnieuw een hele klus. Ik heb bekende en minder bekende trendwatchers, futurologen en websites als Adjiedj Bakas, Second Sight, Trendslator, JWT Intelligence, Young Works, Social Crowd / David Armano, Personeelslog, Sarah Vanthienen, Claudia Lieshout/Hanne Caspersen en Studio Zeitgeist geraadpleegd. In dit artikel vind je hun tips en tops, trends, modes en hypes voor 2012. Het is een mooie mix geworden van ontwikkelingen in de economie, consumentenvoorkeuren en IT-trends. Druk dus snel op ‘print’, want met dit overzichtartikel heb je ze allemaal (in een willekeurige volgorde) op een rij!

Zoals ook in andere jaren heb ik zo veel mogelijk links opgenomen naar bronnen, personen en achtergrondartikelen. Voor wie niet genoeg kan krijgen van de lijstjes!

1.  Second Sight: deep crisis and bright spots

Second Sight is in 2008 opgericht door Andrea Wiegman en Jan Bletz. Zij hebben eerder (1997) ook het trendblad Eye opgericht. Alle bijdragen op de site van Second Sight worden gepubliceerd volgens het Creative Commons principe. De dagelijkse leiding ligt bij Andrea Wiegman, Kristel Veerman en Floor Schneemann.

Vanaf 2007 worden de TWOTY Awards (trendwatcher-of-the-year) uitgereikt aan de trendwatcher van het jaar en aan een aanstormend talent. Je bent namelijk pas een professie als je jezelf een prijs kunt uitreiken, toch? Genomineerden voor Trendwatcher of The Year 2012 zijn Christine Boland, Tony Bosma, Hilde Roothart, Farid Tabarki en Andrea Wiegman zelf. De ongetwijfeld deskundige en onafhankelijke jury zal in het voorjaar het oordeel vellen.

Second Sight brengt ieder jaar een boek uit. Ook dit jaar is het Second Sight Yearbook 2012 een verzameling is van de visies van bekende trendexperts en toekomstdenkers. Hieronder tref je de selectie van een selectie aan:

• Sacred Economy
• Full Automation
• Flat Society
• Radical Transparency
• Back to nature

We staan aan de vooravond van een nieuw wereldbeeld. Het gaat meer en meer om de diepere en onderliggende verbanden (Sacred econony, Charles Eisenstein).

Het einde van werk lijkt volgens Second Sight nabij. Bedrijven zullen steeds meer investeren in robotica in plaats van human resources (Full Automation, Truus Dokter).

Individuen van vandaag de dag bevrijden zich van de hiërarchische systemen die gebaseerd zijn op controle en ongelijkheid. In deze ‘platte maatschappij’ zijn mensen op zoek naar gelijkheid in hun relaties, als burger, medewerker en consument (Flat Society, Peter Helshof).

In deze tijd van radicale transparantie komen veel geheimen uit en worden traditionele businessmodellen nog verder in de war geschopt. Een tijd van onthullingen dus (Radical Transparency, Farid Tabarki). Zie onderaad ook dit artikel bij Zeitgeist.

In food zullen we steeds verder terug gaan naar de natuur, zo zullen we alternatieven voor vlees vinden, maar zullen we beesten en vissen ook van ‘nose-to-tail’ opeten (Back to Nature, Yoka Stada). De consument is op zoek naar echte producten die met liefde gemaakt worden. Persoonlijke aandacht is hierbij een sleutelwoord. Weten waar je product vandaan komt, wie het heeft gemaakt en de verbondenheid van die persoon met het product (Love is a Keyword, Sabien Duetz).

2.  YoungWorks

Judith Lieftink van de blog YoungWorks, ook al genomineerd in één van de categoriën van de TWOTY awards, heeft zich gestort op de 10 jongerentrends voor 2012. Niet helemaal verrassend dat het gadgetgehalte van dit lijstje trends erg hoog is, maar er zitten ook een paar hele leuke tussen, bijvoorbeeld de nieuwe kneuterigheid en retroschelden. Hierbij de eerste vijf van de in totaal tien trends:

• Qwerty naar de knoppen
• Knus en kneuterig
• I protest
• Online clubbin’
• Retrovloeken

Technologie maakt communicatie steeds sneller, makkelijker en intuïtiever. Het sturen van een Whatsapp-bericht of pingen duurt te lang en het typen van een tekst al helemaal. In 2012 neemt toetsenbord een steeds minder prominente plaats in (qwerty naar de knoppen). We geven onze telefoon mondelinge opdrachten met Siri, sturen spraakberichten met Hey Tell, gaan scrollen met onze ogen via SenseEye of voeren het wachtwoord in door met je ogen in een bepaald patroon te bewegen.

Center Parcs burgerlijk? De Tros een televisiezender voor 65-plussers? In tijden van crisis grijpen jongeren graag terug op het bekende (knus en kneuterig). Na Valtifest in Amsterdam is er nog een festival dat zich helemaal richt op het familiegevoel: Bungalup! Waar we het afgelopen jaar massaal aan de Wordfeud zaten, brengt spellenfabrikant Jumbo alle bekende gezinsspellen opnieuw op de markt, maar dan voor op de iPad. Een goed voorbeeld is iPawn. Ook de buurtbingo wordt druk bezocht wordt door jongeren die zich graag even willen onderdompelen in nostalgie en kneuterigheid.

In 2012 zet de crisis door. En misschien wel erger dan voorgaande jaren. Voorgaande jaren viel het vooral op dat er relatief weinig opstand was van jongeren ten opzichte van oudere generaties. Maar de komende jaren zullen we dit meer gaan zien (I protest). Zo zijn websites als http://www.pensioen-opstand.nl/en http://www.wearethenewgeneration.nl/voorbeelden van jongeren die in opstand komen tegen de oudere generaties.

Clubhoppen zonder dat je de deur nog uit moet? Ga een keer online uit. Met de site Turntable.fm (helaas, nu even niet) en de Facebook-applicatie Shaker kunnen jongeren virtueel uitgaan of online hun dj-skills laten zien (online clubbin’). Daarnaast zien we ook dat artiesten steeds vaker de online wereld opzoeken om hun concerten ten gehore te brengen (Coldplay, Arcade Fire).

Jongeren willen zich meer dan ooit profileren: zo ook via hun scheldwoorden. Steeds meer wordt vloeken tot kunst verheven en grappig, liefdevoller (?) en origineler gemaakt. Minder grof taalgebruik in de top 5 van het retrovloeken: gore marmot. afgebrokkelde teenheks, tortelliniteefje, armoedige amoebe en geflipte pingvogel doen het goed op het schoolplein. De website Het Nieuwe Vloeken van de 19-jarige student Wessel Bottenberg speelt in op deze trend met wel 360 oud Hollandse vloekwoorden.

3.  Social Media Trends

Henk van der Duim van Social Crowd komt met zeven trends voor social media, die hij na een zoektocht over het internet heeft gevonden.

• Social Commerce
• Beïnvloeden
• Facebook blijft
• Gamification
• Meten is weten is verbeteren

Social Commerce neemt serieuze vormen aan. Lees bijvoorbeeld dit artikel . Beoordelingen en aanbevelingen via social media krijgen meer invloed op het consumentengedrag.

Volgens Social Media Explorer gaan wij in 2012 zien dat bedrijven meer de nadruk gaan leggen op het identificeren wie er nu werkelijk invloed heeft via social media. De race tussen de platformen die de invloed meten, zoals Klout, PeerIndex en Kred, zal voortduren volgens Henk van der Duim.

Sommige gezichten blijven, en dat is het gezicht van Facebook. In 2012 zal Facebook meer dan een miljard gebruikers hebben en beursgenoteerd zijn. Facebook is dan het ‘besturingssysteem’ van social media – op je smartphone, tablet, PC en het web.

Social gaming zal het gedrag van mensen gaan beïnvloeden in de offline wereld. Aanbieders ‘verstoppen’ hun diensten in spelvormen om ze aantrekkelijk te houden. Zie ook de post van David Armano op Harvard Business Review.

Hoe goed doe je het nu eigenlijk? Bedrijven zullen beter moeten worden in het meten van hun social media activiteiten om betere marketingcampagnes te kunnen voeren in 2012. Aldus een recent rapport op eMarketer. Return on Investment wordt steeds belangrijker.

4.  HR Trends volgens Personeelslog

In het trendoverzicht voor 2010 keek ik ook al naar de HR trends voor het opvolgende jaar. Toen gebruikt ik het lijstje van Tom Alstein op Managers Online, nu de trends 2012 volgens Personeelslog:

• Recessie leidt tot banenverlies
• De arbeidsmarkt komt tot stilstand
• Grote groep werkgevers probeert maar weer eens de traditionele kostbesparingsconcepten
• Andere werkgevers kiezen ervoor om slimmer te werken
• Werkgevers laten zien dat ze hun medewerkers niet vertrouwen
• Steeds meer werknemers klussen er wat bij
• Het Nieuwe Werken bezorgt werknemers een dubbel gevoel
• De werknemer is altijd te bereiken
• Recruiters verliezen werk
• De kostenpost Personeel komt in handen van de boekhouders
• De interne HR-professional wacht een druk, interessant jaar

Opnieuw laat de HR professie weer zien dat zij er in slaagt een aantal open deuren in te trappen. De recessie leidt tot minder banen, er wordt in de personeelskosten gesneden en recruiters verliezen werk. Daar waren we zelf niet opgekomen.

Wel interessant is dat Personeelslog verwacht dat er een tweedeling ontstaat tussen werkgevers die met de tradionele (botte) bijl gaan een een groeiende groep bedrijven die het over een andere boeg gooien. Empowerment en interne flexibiliteit zijn voor die bedrijven de toverwoorden. Deze bedrijven lopen voorop met Het Nieuwe Werken en het gebruik van sociale media.

Toch zullen veel bedrijven in de crisis terugvallen op hun controlereflex. Onder het mom van transparantie laten deze werkgevers zien dat zij hun medewekers niet vertrouwen.

Het is niet voor niets dat medewerkers juist nu een dubbel gevoel krijgen bij Het Nieuwe Werken. Zij zien HNW als het nieuwe bezuinigigen of het nieuwe controleren. De gedacht is dat je in crisistijd maar beter zichtbaar op kantoor aanwezig kunt zijn, anders loop je meer risico om je baan te verliezen. Steeds meer werknemers voelen zich gedwongen om – naast hun baan – betaalde klussen elders te zoeken. En zzp’ers die niet rond kunnen komen (zielepieten zonder poen), accepteren uit pure armoede kleine baantjes.

Ondertussen heeft de HR-professional het ook niet makkelijk. Ook zijn baan wordt bedreigd en onder druk van besparingen op korte termijn zullen de financiële afdelingen steeds meer te zeggen krijgen over de HR-functie. Deze cijfermatige aanpak brengt met zich mee dat werknemers de HR-professional steeds meer zien als een verlengstuk van het management.

5.  JWT : 100 things to watch in 2012

Zoals alle jaren komt JWT Intelligence ook dit jaar weer met hun trends voor het komende jaar. In eerdere afleveringen van mijn trendsoverzicht (klik hier voor trends 2010 en hier voor trends 2011) heb ik al eens de achtergronden van JWT belicht. Daarom volsta ik hierbij met vijf uit hun lijst van honderd trends:

• Er komen meer basisproducten zonder toeters en bellen: The New Normal
• Jeugdwerkloosheid creëert een ondernemende Generation Go
• Toenemend bewustzijn van voedsel als eco-issue
• Meer waardering voor ouderen en het ouder worden: Celebrating Aging
• Steeds meer vrouwen zien een alleenstaand bestaan als ideaal in plaats van het huwelijk

Een teaser voor de trends is te zien op Youtube.

6.  Trendslator : Mood 12

Hilde Roothart studeerde modevormgeving aan de Utrechtse Hogeschool voor de Kunsten. In 1997 richtte ze het trendbureau Trendslator op dat zich bezighoudt met het onderzoeken en vertalen van trends naar strategieën en concepten, markten en merken. Hilde Roothart werd in 2007, 2009 en 2011 genomineerd voor de Trendwatcher of the Year Award (zie hierboven onder Second Sight) en in 2010 voor de oeuvreprijs trendwatching (TWOTY). We duimen voor haar dat ze een keertje mag winnen.

Trendslator brengt ieder jaar een mooi vormgegeven boek uit met trends. In tegenstelling tot veel anderen voegt Hilde er meteen ook een ‘vertaling’ bij van de trend naar praktische toepassingen voor bedrijven. Een trendslation dus. Hieronder drie voorbeelden:

• Protest
• Control
• Think

De economische en polistieke crisis leidt tot onzekerheid en protest op alle vlakken van onze maatschappij. Dit geeft kansen op verandering. Tegelijkertijd zorgen rampen en crisis ook voor een gevoel van onveiligheid en behoefte aan beheersbaarheid (control). Daarbij komt de vraag op of we alles wel zelf in de hand hebben: maken we onze eigen keuzen of zijn we het slaafje van ons brein (think)? De pragmatische generatie van nu vraagt om betrokkenheid en betekenis, niet om groei en winst. Niet om het IK van de man, maar om het WIJ van vrouwen (feel).

Voor de overige trends en de trendslations die er bij horen verwijs ik naar de website van Trendslator of het blog van Hilde: trends to brands.

7.  Online marketing trends

De Belgische blogger Sarah Vanthienen schreef op de site van van haar werkgever QueroMedia een posting over de online marketing trends van 2012. Naar eigen zeggen ter inspriratie voor bedrijven die knopen moeten doorhakken over het budget en de marketingkalender van 2012.

• Mobiel plus gamification
• Meer video content
• Internet op tv
• Mobiel betalen
• Stevigere link tussen online en offline

Gamification is een trend die we dit jaar reeds zagen in de entertainmentsector. Alles moet fun zijn! Bedrijven proberen de aandacht van klanten te krijgen (en vast te houden) door spelletjes waarmee men profielen kan aanmaken en kortingen kan verdienen. Nu ook meer en meer op je mobiel dus.

Het budget voor content marketing zal volgend jaar stijgen volgens een onderzoek van Joe Pulizzi. In vergelijking met vorig jaar hebben bedrijven vooral meer geloof in blogs, case studies, video’s en webinars. De beste man noemt zichzelf overigens ‘content management evangelist’, dus of je die helemaal serieus moet nemen weet ik niet. QueroMedia gelooft sterk opkomst van video in 2012 als belangrijkste drager van content., ook voor SEO doeleinden. Internet en TV zullen steeds meer integreren, zo meldt ook Tristan Louis via zijn artikel The 2012 Chrystal Ball op Business Insider.

Het wordt hoog tijd dat we het papieren geld en bankkaarten helemaal opbergen en overschakelen naar mobiel betalen. Financiële dienstverleners en telecombedrijven investeren volop in Near Field Communication, de techniek die mobiel betalen mogelijk maakt. Ook Google en Apple werken aan een eigen betalingssysteem. Er zitten nog wel wat haken en ogen aan dit verhaal. Lees ook het goed gedocumenteerde artikel van Lorentz Stout over NFC op Frankwatching.

Online en offline worden steeds vaker aan elkaar gekoppeld. Een lollig voorbeeld is de Facebook parkeerplaats van Heylen Meubelen. Bekender zijn de QR codes die inmiddels brede bekendheid hebben. Mogelijkheden om online en offline te verbinden gaan vaker opgenomen worden in de marketing mix van bedrijven. NFC zal daarbij een belangrijke rol bij spelen.

8.  Technologie in 2012 volgens Philips

We blijven even bij onze zuiderburen. ZDNet.be plaatste eind 2011 een artikel met technologische trends voor 2012. De posting is gemaakt op basis van een aantal interviews. De leukste trends zijn afkomstig van Claudia Lieshout en Hanne Caspersen, trendwatchers bij Philips:

• Een technologie voor de (verre) toekomst is 3D voedselprinten; iets wat de makers van de televisieserie Star Trek al hadden voorzien (de replicator)
• Mensen worden manager van hun eigen gezondheid
• Technologie gaat terug naar de basis: functioneel zonder toeters en bellen
• Misschien komt er wel een ‘second life’ moment voor social media, waarbij gebruikers massaal afstand nemen van de nieuwe technologie.

9.  Adjiedj Bakas

De meest geciteerde Nederlandse trendwatcher op het internet is ongetwijfeld Adjiedj Bakas. Hij brengt jaarlijks een trendsrapport uit dat je hier kunt downloaden. Vorig jaar melde ik: “Bakas is het meest sprekende bewijs dat trendwatchers vooral uitblinken in het samenvatten en het smakelijk opdienen van de trends van gisteren.” Geen wonder dat hij met zijn ‘voorspellingen’ meestal goed zit.

Met dank aan de Wereldomroep, die zo vriendelijk was een korte samenvatting te maken, vind je hieronder een verkort lijstje:

• Stagnatie, tupperwareparties en streekproducten
• Maya-hype komt tot zijn hoogtepunt
• De revival van spiritualiteit
• Blauw wordt blauwer
• Door sociale media bestaan er geen geheimen meer
• Internetcriminaliteit neemt toe
• De euro bloedt langzaam dood

‘De crisis is nu pas echt begonnen. De wereldeconomie krimpt, veel grote projecten zoals ook de euro stagneren, we gaan fors bezuinigen en schulden saneren. Mensen die door de economische malaise hun baan dreigen te verliezen, kunnen altijd nog een ambacht leren. Kapsters, timmerlieden en loodgieters zijn hard nodig.’ (stagnatie) Tupperwareparties nieuw stijl richten zich op ruilhandel van kleding. Streekproducten vinden gretig aftrek (food).

De Maya-hype bereikt een piek in 2012. Bakas doet deze maya-hype af als ‘ondergangsporno’. Ach ja, geef het beestje een naam. Maar zijn scepsis neemt niet weg dat hij wel degelijk bedreigingen ziet. ‘Een van de grootste verzekeringsmaatschappijen heeft gezegd: het gaat best goed met de wereld. Maar er zijn drie grote risicogebieden: de natuur, energie en het internet.’ (goh… daar was ik zelf niet opgekomen).

Als gevolg van de crisis worden we ook spiritueler. ‘Als je het dan toch moeilijk hebt met je baan of met wat dan ook’, zegt Bakas, ‘dan is geloven in iemand daarboven die voor je zorgt toch troostrijker dan dat je het allemaal zelf moet doen.’

In de mode draait het om kwaliteit en blauw is de nieuwe modekleur.

Geheimen bestaan door internet en de sociale media nauwelijks meer. ‘We laten als burgers en bedrijven steeds meer digitale sporen achter. Mensen beseffen nog niet dat hun pc, telefoon, koelkast, pacemaker en auto informatie versturen over hun eigenaar zonder dat die daartoe opdracht heeft gegeven. Daarbij waarschuwt Bakas ook voor een toename van internetcriminaliteit. ‘We gaan zien dat steeds meer hackers de boel platleggen. In 2011 werden al diverse overheidssites getroffen. En het aantal ‘cyberoorlogen’ zal alleen maar toenemen.’

‘De euro zal de komende tijd niet met één klap ontploffen’, zegt Bakas. Grote dingen in de wereld eindigen meestal niet met een grote klap. ‘Die bloeden langzaam dood.’

10.  Studio Zeitgeist

In een artikel van Bas van de Haterd (volgens hemzelf een ‘professioneel bemoeial die zich niet altijd aan de opdracht houdt’) op Marketing Facts presenteert hij de top drie trends van vijf trendwatchers. Zo ook van Farik Tabarki van Studio Zeitgeist die ik nog niet in mijn overzicht had.

• Radicale decentralisatie
• Radicale transparantie
• Burgers organiseren zich als tegenwicht tegen Europa

We gaan de overeenkomst ontdekken tussen energie producerende huizen, Het Nieuwe Werken, Crowdfunding en 3D Printing. Elke van deze ontwikkeling past namelijk in wat omschreven wordt als ‘Radicale Decentralisatie’. De macht is aan de burgerconsument. Balen voor al die centraal georganiseerde instituties, voegt Van de Haterd er aan toe.

In 2012 zal het tijdperk van de ‘Radicale Transparantie’ definitief doorbreken. Vele geheimen komen massaal op straat te liggen (van creditcardgegevens tot belastingaangiften) en de bestaande business modellen gaan we nog maar eens goed tegen het licht houden. Een flink aantal kan namelijk de prullenbak in. De wereld wordt transparanter, of we het nu leuk vinden of niet.

Tenslotte zorgt de eurocrisis ervoor dat de Europese civil society een flinke push krijgt. Burgers gaan zich organiseren om een tegenwicht te bieden tegen de Europese markt en Europese overheid. Men zal zich zich verenigen rondom thema’s die in alle verschillende lidstaten hetzelfde zijn, doordat ze een beleid en een markt delen.

Bij het verbinden moet dus meer aandacht gegeven worden aan de warme kant, het zogenaamde ‘psychologische contract’. Hiermee wordt de veel sterkere intrinsieke motivatie aangesproken. Verbinding ontstaat op vier vlakken:

• vereniging van eigen doelen met de doelen van de organisatie;
• inhoud van de werkzaamheden;
• andere mensen in de organisatie;
• successen en resultaten.

Voor de vereniging van zakelijke en persoonlijke doelstellingen is ruimte nodig: ruimte voor zelfsturing. Want niet alleen de organisatie heeft doelen, ook ieder mens heeft, bewust of onbewust, doelen. Pas als organisaties op zelfsturing durven vertrouwen ontstaat verbinding. En, als de gezamenlijke doelen bijdragen aan hogere maatschappelijke doelen, dan schept dat extra verbinding.

De verbinding door de inhoud van de werkzaamheden ontstaat bij het streven naar vakmanschap. Volgens Peters en Weggeman is ´vakmanschap iets goed doen vanuit het intrinsieke motief om naar kwaliteit te streven, om iets moois te maken. Het is een activiteit die zich richt op het maakproces, de materialen en de dingen zelf, waarin een vakman zichzelf, zijn kennis, zijn zorg en aandacht investeert.’

De verbinding met andere mensen in de organisatie is een persoonlijke verbinding. Uit sociologisch onderzoek blijkt dat dit alleen mogelijk is in organisaties tot maximaal 80 tot 100 medewerkers of, bij grotere organisaties, in organisatieonderdelen van die omvang mits deze een duidelijke eigen externe missie en doel hebben. De organisatie moet dus een menselijk maat houden.

Successen behalen en resultaten bereiken geven iedereen een goed gevoel. Zowel eigen successen als gezamenlijke resultaten. Vooral als erkenning wordt gegeven aan de medewerkers voor de individuele bijdrage hieraan en als hiervoor ook waardering wordt uitgesproken.

Verbinding is dus de basis voor meer energie en inzet bij medewerkers. Echter, doelen van organisaties en mensen veranderen in de loop der tijd. Door continu met elkaar te bespreken of de verbinding er nog is, of welke maatregelen nodig zijn om de verbinding te herstellen, kan de verhoogde energie beschikbaar blijven voor de organisatie. Als er echter geen verbinding meer is, dan is het beter voor beide partijen om uit elkaar te gaan.

Mijn opvatting is echter dat identiteit en cultuur verschillende begrippen zijn die een eigen benadering vereisen in een organisatieverandering en dus ook in de transitie naar Het Nieuwe Werken. Daarom een kleine, licht theoretische verhandeling: wat houdt identiteit nu eigenlijk in? En waarom is het belangrijk dat te weten?Het is maar hoe je het bekijkt!

Identiteit is een term die veel gebruikt wordt, maar als men erover nadenkt is het moeilijk de term te definiëren. Er zijn allerlei onderzoeken die iets over identiteit zeggen. Grofweg kan je op drie manieren kijken naar identiteit; op de essentialistische wijze, de non-essentialistische wijze en natuurlijk de middenweg hiertussen.

1. Op essentialistische wijze kijken naar identiteit betekent dat het als statisch wordt gezien. Je bent wie je bent, en daar kan niets of niemand iets aan veranderen. Identiteit is een vast gegeven, bijvoorbeeld: wat op je paspoort staat is wie je bent.
2. Wanneer identiteit op non-essentialistische wijze wordt gezien dan is er geen sprake van een vast geheel of statisch gegeven. Identiteit is in deze zienswijze een los geheel. In iedere situatie ben je iemand anders. Het is de context die de identiteit bepaalt. Wie jij op jouw werk bent staat compleet los van wat jij vindt en doet in jouw thuissituatie.
3. Uiteraard voorziet de wetenschap ons ook van een tussenvorm. Die wordt ook wel de Third way approach genoemd. Deze benadering gaat er vanuit dat identiteit een vaste kern heeft; een vertrekpunt. De Jamaicaanse cultural theorist, Stuart Hall (1991) stelt dat identiteit is iets dat “…emerges as a kind of unsettled space (…) between a number of intersecting discourses…” (Hall in Ghorashi 2003a:28). De veranderende context beïnvloedt de identiteit als geheel, maar raakt niet de kern. Identiteit komt tot stand in een dynamische context: twijfel, herijking en continue betekenisgeving. Dit betekent dus dat een deel van jezelf stabiel is, maar dat je je wel aanpast aan de omgeving. Er ontstaat zogezegd een set van deelidentiteiten: Arjan als man, als vriend, als adviseur, als zoon, als collega, etc.

Jij hebt het, ik heb het, maar hebben wij het ook?

We hebben allemaal een identiteit, we zijn ook regelmatig op zoek naar onze identiteit, naar ons zijn in verschillende situaties. Als we Hall geloven dan werkt het ook zo. Voor organisaties geldt dit ook, maar daar zijn de afgelopen decennia verschillende termen bedacht die door elkaar lijken te lopen.

Een tijdlang is gedacht dat voor organisaties identiteit is wat het is, en de leden van een organisatie bepalen dat gezamenlijk (Albert en Whetten, 1985). Dit was jarenlang de leidende gedachte tot er termen opkwamen als corporate identity, imago, reputatie. Met de komst van deze termen werd er nieuw licht op de identiteit van organisaties geworpen: het kreeg een minder statisch karakter omdat de invloed van de omgeving erkend werd. Je krijgt immers een imago of reputatie door anderen.

Hier begint ook de strijd tussen de termen corporate identity en organizational identity (Gioia, Schultz, Corley 2000; Dutton, Dukerich and Harquail 1994; Hatch and Schultz 2000; Martin 2002). Om kort te gaan is het verschil terug te brengen tot twee niveaus. Corporate identity is de identiteit die geconstrueerd wordt door de leden van de organisatie. Het gebouw, het logo en de omzetcijfers zijn van belang voor het construeren van de identiteit door de leden. Organizational identity ligt een niveau hoger en omvat corporate identity, maar heeft ook oog voor de buitenkant, de reputatie en de stakeholders van de organisatie. De twee concepten wringen, maar kunnen niet los worden gezien van elkaar.

Hetzelfde geldt voor de strijd tussen organizational identity en image. Dutton, Dukerich and Harquail (1994) deden onder anderen hier onderzoek naar en ontdekten dat het imago van een organisatie direct effect heeft op hoe men die organisatie als medewerker ervaart. Zij stellen zichzelf de vraag ; “How do outsiders think of me because of my association with this organization?” (Dutton, Dukerich, and Harquail 1994:248). Ook tussen deze twee concepten is daarom strijd, maar zij zijn ook niet los van elkaar te zien.

Organisatie-identiteit omvat dus het geheel van interne en externe invloeden die bijdragen aan de constructie van de organisatie-identiteit. Die is daarmee meer dan het imago en meer dan de uitingen die de organisatie zelf doet.

De identiteitsconstructie van organisaties is complexer dan die van een individu doordat hij tot stand komt door de betekenisgeving van een groep mensen. Het geheel van twijfels, herijkingen en betekenisgevingen van deze groep construeert uiteindelijk de identiteit van een organisatie.

 Het is net cultuur

Maar is identiteit dan niet hetzelfde als de cultuur van een organisatie? Zeker niet, zou mijn stelling zijn. Er is wel een duidelijke wisselwerking tussen de twee concepten, en het is ook moeilijk te zeggen welk van de twee eerst komt.

Identiteit komt tot stand doordat de leden van een organisatie gezamenlijk waarde toekennen aan de organisatie, hoe deze zich verhoudt tot haar omgeving en welke uitingen de organisatie doet. Als we Schein volgen bestaat cultuur uit drie lagen: symbolen, normen en waarden en zogenaamde basisassumpties. Deze laatste laag wordt ook wel het DNA van de organisatie genoemd.

In de eerste laag zit ook het verschil tussen identiteit en cultuur. Waar identiteit altijd beelden van organisatieleden, betekenisgeving en dus ontastbaar blijft, wordt cultuur op een bepaald niveau tastbaar. Of cultuur daarmee de basis is voor identiteit, of andersom, dat durf ik niet te zeggen.

Waarom is dit belangrijk?

Het Nieuwe Werken raakt begin 2011 voorbij haar hype: organisaties gaan nu echt aan de slag om een verbetering, aanpassing en/of verandering in de manieren van werk te organiseren. Organisatiecultuur, imago en organisatie-identiteit zijn belangrijke concepten in deze verandering naar een nieuwe vorm van werk.

Het is daarom belangrijk goed te weten waar op gelet moet worden tijdens een verandering. Identiteit en cultuur mogen in het proces van verandering niet verward worden. Voor iedereen in de verandering moet het proces, doel en onderwerp van verandering helder zijn. Met moet dezelfde taal spreken. Hier aandacht aan besteden is geen overbodige luxe, maar een noodzakelijke eerste stap. Zoals een LEAN-consultant ooit tegen mij zei; ‘ik moet zeker weten dat jouw groen mijn groen is!’.

Een scherp en gedeeld (!) beeld van welke concepten in de praktijk van verandering een rol spelen en hoe deze zich tot elkaar verhouden is onontbeerlijk voor een succesvolle verandering!

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op www.werken20.nl

Arjan Verhoeven is consultant bij Berenschot

Vier jaar verder worden we inderdaad overspoeld met nieuwe leiders, maar… vooral in de literatuur en niet in de praktijk. ‘Level-5’ leiderschap, 4-dimensionaal leiderschap, dienend leiderschap, authentiek leiderschap, verlicht leiderschap, duurzaam leiderschap, charismatisch leiderschap, betekenisvol leiderschap en ga zo maar door. Allemaal (nieuwe?) loten aan de stam van de Boom der Wijsheid. Want ieder voor zich beweert dé nieuwe leider te definiëren. Zie daar de devaluatie van de nieuwe leider.

En we bedoelen het allemaal zo goed. Het gevaar bestaat echter dat een rijtje modewoorden er voor zorgt dat we het thema leiderschap niet meer serieus nemen. En dat is als het kind met het badwater weggooien.

De gemeenschappelijkheid van nieuw leiderschap

Laat ik het thema scherp houden: hebben al deze geweldige nieuwe leiders iets ‘in common’? Volgens mij wel. Wat ze delen is BEST leiderschap: Bezielend, Empathisch, Spiritueel en Transformationeel.

• Bezielend: met hart en ziel (en lichaam en hoofd), met passie en discipline, innerlijk gedreven voorbij eigenbelang, ze hebben ‘de geest’ gekregen.
• Empatisch: met inlevingsvermogen voor de ander zonder in medelijden of mededogen te vervallen; de ander kennen en zien als jezelf (en net als bij jezelf ook bij de ander zowel de zonnige als duistere kanten kennen); en tot slot zowel jezelf als de anderen zonder waardeoordeel accepteren zoals ze zijn
• Spiritueel: zonder zweverig te zijn gewoon weten wat te doen; welke richting te gaan, welke beslissing te nemen. Zonder rationele verklaring aanvoelen van wat komen gaat en daarop anticiperen.
• Transformationeel: er gebeurt iets ondefinieerbaars met mensen, organisaties en processen als dit soort leiders verschijnt. Ze zijn schijnbaar moeiteloos in staat om mensen en organisaties mee te krijgen.

Best handig

Heb ik met BEST leiderschap nu in al mijn eigenwijzigheid nog weer een nieuwe variant op leiderschap bedacht? Nee. Wat mij betreft vergeet je het acroniem. Het is alleen bedoeld als handig ezelsbruggetje. Als je maar onthoudt, hoe je de echte leiders kunt herkennen, want die hebben we de komende decennia BEST hard nodig. En als je van jezelf denkt dat jij zo’n nieuwe 5-level, 4-d, authentieke, dienende, charismatische, verlichte, duurzame, betekenisvolle leider bent? Dan zou ik zeggen: zet ‘m op. Doe je BEST.

Rob Wichers Schreur, Identiteitsmarketeer/betekenisdenker

Ik ben opnieuw niet over één nacht (smeltend) ijs gegaan. Gekende en ongekende futurologen als Adjiedj Bakas, Scot Finnie, Second Sight, Trendslator, JWT Intelligence, Tami Honesty, Young Works, Tony Bosma, Trendwatching.com, J.D. Meier en Jim Caroll. Ik heb allen online geraadpleegd. In dit artikel vind je hun tips en tops, trends, modes en hypes voor 2011. Het is een mooie mix geworden van ontwikkelingen in de economie, consumentenvoorkeuren en IT-trends. Druk dus snel op ‘print’, want met dit overzichtsartikel heb je ze allemaal in een willekeurige volgorde op een rij!

Adjiedj Bakas

Bakas is waarschijnlijk nog steeds de bekendste trendwatcher/futurist van Nederland. Deze handige ondernemer heeft een groot talent voor het in noodtempo schrijven van boeken over actuele onderwerpen. Daarbij lijkt hij wel overal verstand van te hebben. Naast Megatrends en Microtrends  ook van liefde, religie, werk en vrije tijd. Zijn trendslijst zal voor de regelmatige nieuwsvolger geen opzien baren. Bakas is het meest sprekende bewijs dat trendwatchers vooral uitblinken in het samenvatten en het smakelijk opdienen van de trends van gisteren.

Volgens Bakas wordt 2011 een jaar van “felle emoties, stoerhied, berusting en nieuwe schoonheid”. In zijn persbericht noemt hij een flink aantal trends. Hieronder heb ik er een aantal uitgepikt en (sterk gecondenseerd) toegelicht:

• In de jaren ’10 gaan we op herhaling
• Het nieuwe zelfvertrouwen van de banken
• Debat over toekomst pensioen verhevigt
• In crisistijd wordt goed verdiend
• Imago van China verandert door ‘bullebakisering’
• Zorgeconomie wordt kritischer beschouwd
• Groeiende eenzaamheid, zoektocht naar liefde en warmte
• Milieu raakt uit, we worden ‘groenmoe’

De jaren ’10 vormen een herhaling van de jaren ’80: ingrijpende overheidsbezuinigingen, sociale onrust, dalende huizenprijzen, nucleaire onrust (de nieuwe kerncentrale in Zeeland) en discussies over de(on)betaalbaarheid) van de verzorgingsstaat.

Banken herwinnen vertrouwen en er komen nieuwe banken. In 2011 starten er weer allerlei nieuwe bancaire marketing- en reclamecampagnes, komen er nieuwe financiële producten op de markt – en dat allemaal met hernieuwd zelfvertrouwen. Eigen noot van de auteur van deze posting: zou crowdfinancing in 2011 doorbreken?

Langzaamaan dringt het tot burgers door dat het pensioen zoals we dat vroeger kenden, geen toekomst meer heeft. Er komt een roep om de pensioenbranche te hervormen en om leiders te vervangen. Jongeren beginnen langzaam te beseffen dat zij geen pensioen meer kunnen verwachten zoals vorige generaties dat konden.

De wereldeconomie blijft kwakkelen in 2011. Uiteindelijk is het verdwijnen van de euro onvermijdelijk. De kloof tussen Noord- en Zuid-Europa groeit. Oude spelers, grote multinationals die jarenlang onstuitbaar en onkwetsbaar leken, worden zeer gevoelig voor negatieve publiciteit. Ondertussen zeilen creatieve, succesvolle ondernemers prima door de crisis.

De beroemde Chinese soft power-aanpak wordt minder soft tegenover rivalen en concurrenten. China gaat naar een andere versnelling en wordt meer een kenniseconomie. Red China wordt Green China. De strijd tussen China en het Westen om de schaarse grondstoffen die nodig zijn voor elektronica en die vooral in China worden gedolven, gaat verder, evenals de strijd om strategische belangen, zoals investeringen in Afrika en Zuid-Amerika.

In 2011 verhevigt het debat over kwaliteit van zorg en de kosten ervan. De gezondheidszorg wordt – samen met het pensioenstelsel – het maatschappelijk vlak waarop de harde realiteit van morgen gestalte krijgt.

Eenzaamheid is een van de grootste thema’s van de 21e eeuw. In a world which is more connected than ever, more people than ever feel disconnected.

Milieu raakt uit, onder meer door tegenstrijdige berichtgeving in de media.  De burger wordt moedeloos en cynisch. Water wordt een steeds belangrijker issue: blauw is het nieuwe groen.

Scot Finnie

Deze hoofdredacteur van Computerworld publiceerde al in oktober 2010 zijn “5 significant trends for 2011”. Hij ging daarbij naar eigen zeggen op zoek naar “the killers … that go unnotices and wind up being transformational”.

• De recessie is transformationeel
• Kostenbesparende technologie
• Mobiel explodeert
• Snelle ontwikkelingen in software
• Enterprise 2.0 zet door

De recessie heeft er bij veel bedrijven diep ingehakt. Dat betekende ook bezuinigingen op IT-uitgaven. Nieuwe technologie moet sneller financiële resultaten opleveren. Virtuele oplossingen zijn vaak goedkoper dan fysieke, dus die zullen een groei doormaken. Datzelfde geldt voor Cloud Computing en SaaS.  Cloud computing loopt overigens wel het risico om ‘overhyped’  te raken.

Mobiele technologie is booming, maar er is nog weinig aandacht voor ondersteunings- en beveleigingsissues. Gevoeligd documenten verlaten al snel het kantoorpand via mobiele telefoons en Ipads van de werknemers.

Software gaat de manier waarop we werken transformeren. Bedrijfsgegevens worden eenvoudig gekoppeld aan tablet computers en iedereen is overal en altijd online.

Web 2.0 toepassingen voor de onderneming worden gemeengoed. Hiermeer wordt het ‘crowdsourcen’  binnen de grenzen van de eigen organisatie mogelijk.

Second Sight

Volgens de website SecondSight wordt 2011 een stuk rauwer dan 2010. De economische crisis laat zich nadrukkelijker voelen en de polarisatie in de samenleving neemt toe. In het beste geval is 2011 een overgangsjaar, dat een betere periode inluidt. Dat alles blijkt uit een enquête van Second Sight onder 121 trendprofessionals (wie zouden dat zijn en hoe wordt je eigenlijk een ‘trendprofessional’?). In het nieuwe jaarboek van Second Sight ’2011… and beyond’ worden de resultaten toegelicht.

Deze ‘gevoelscrisis’ in 2011 zal zich volgens Second Sight bovendien niet alleen beperken tot het economische domein: de milieucrisis, de onevenwichtige welvaartsverdeling, het afnemende vertrouwen in de overheid en andere problemen laten zich in 2011 gelden, meer nog dan in 2010. De behoefte aan verandering wordt breed gedragen, maar er is grote onenigheid over wat er precies moet gebeuren.

Maar misschien is alle onrust wel een voorbode van een betere samenleving.  Beter, dat wil zeggen een samenleving die het kan stellen zonder de harde, neoliberale tucht van de markt én zonder de rigide aansturing die van veel huidige bedrijven en organisaties. Een samenleving die duurzamer is dan de huidige. Een netwerksamenleving ook, waarin de ‘wisdom of crowds’ veel beter tot uitdrukking komt.

Trendslator

Trendslator, het éénvrouwsadviesbureau van Hilde Roothart deed een onderzoek naar de trends voor 2011 en kwam ook al met een boek: Mood 11. In dit boek worden 7 trends genoemd. Geheel in de stijl van andere trendwatchers worden deze trends verpakt in een aantal ‘snappy’  kernwoorden.

• Oppose : de tweedeling, radicalisering en polarisering
• Behave: huftergedrag en morele paniek in de samenleving
• Adapt: hand op de knip, aanpassen aan de crisis
• Reduce: lijden aan de overvloed, einde van de wegwerpmaatschappij
• Clean: grote schoonmaak voor een vuile planeet
• Blow: de aarde als bron van energie
• Upload: sociale netwerken als onmisbaar deel van het leven

Wel aardig is dat Roothart meteen ook een vertaling maakt naar de manier waarop bedrijven in kunnen spelen op deze wel heel erg algemene trends, de zogenaamde Trendslations. Bezoek de website voor meer info.

JWT Intelligence

JWT is een groot marketing- en communicatiebureau met een hoofkantoor in New York en 10.000 werknemers in 90 landen. JWT Intelligence heeft onlangs een lijst uitgebracht met “100 things to watch in 2011”. Een lange lijst met trends en gadgets, vooral interessant voor bedrijven in het business-to-consumer segment en met een duidelijke focus op marketing. De lijst is ook te bekijken op slideshare.

Leuk om te zien dat ze er een aantal dingen uitpikken waar we eerder al op www.innovatieforganiseren.nl aandacht aan hebben besteed zoals 3D Printen en Biomimicry.

Een vijftal opvallende zaken:

• Bamboe is hét duurzame bouwmateriaal van de toekomst
• Bier krijgt meer status: er komen biersommeliers
• Brazilië wordt de E-leider van de wereld
• Stijgende kledingprijzen door mislukte katoenoogsten
• Mensen gaan ‘digital downtime’ nemen om te ontnappen aan informatie overload

Een teaser voor de trends is te zien op Youtube.

Tami Honesty

Slideshare is trouwens een goede bron voor het vinden van opinies over de trends van 2011. Zo kwam ik o.a. langs een presentatie over trends (http://www.slideshare.net/urbanology/trends-v2) van Tami Honesty, een Amerikaanse mediamarketeer.er

Een paar van haar trends voor marketeers in 2011:

• Een balans vinden tussen traditionele en social media marketing
• Bedrijven ontwikkelen een afkeer voor zelfbenoemde ‘social media’  goeroes
• Social marketing krijgt een belangrijke positie: de Chief Listening Officer
• De opkomst van de ‘multiple e-dentity disorder’
• Video gaat text vervangen als belangrijkste communicatievehicel
• De digitale wereld gaat een grote impact hebben op ons onderwijs
• Google vs. Facebook vs. Everyone

Young Works

Deze week stond er in de Volkskrant een artikeltje over de vijf trends volgens YoungWorks, een bureau voor jongerencommunciatie. Ik had al eerder iemand van Young Works op Radio 1 horen vertellen over hun trends voor het komende jaar. Ik vond het eerlijk gezegd niet erg overtuigend en dat is niet veranderd na het artikeltje in de Volkskrant.  Het zijn met name digitale trends, opnieuw met grappig klinkende titels. Veel diepgang zit er niet in. Er is toch wel wat meer op te merken over onze jongeren dat alleen hun internetgedrag?

• Infobatical
• Carrièrekids
• Clicktivism
• Electronic streetart
• Cloudsounds

Jongeren zijn verslaafd geraakt aan informatie en communicatie. Om uitputting te voorkomen snakken ze naar een pauze (infobatical). Ze zijn ondernemend, zelfbewust en willen het liefst op jonge leeftijd al beroemd worden (carrièrekids). Ze demonteren niet zoals hun pa en ma (en opa en opa) op straat, maar via het net, bijvoorbeeld op anti-sites (clicktivism). Ze kunnen van alles met elkaar delen via dead drops (electronic streetart): USB-sticks die in de muur zitten vastgemetseld. Muziek verzamelen kan in 2011 ook via de cloud (cloudsounds), bijvoorbeeld via Google Music.

Ik had eerlijk gezegd nog nooit van dead drops gehoord (www.deaddrops.nl). Word ik oud? Het bijkt een project te zijn van een kunstenaar. Gestart in oktober 2010 en het verspreid zich razendsnel over de wereld. Leuk bedacht!

Tony Bosma

Deze Ordina-consultant houdt op zijn site Extend Limits (http://www.extendlimits.nl/) een aantal trends bij. De lijst is niet specifiek gericht op 2011. Ik pik er hier drie uit op het gebied van de economie:

• Hervorming van waarde
• Realisatie van de realtime economie
• Begin van de bidconomy
• Diginormalisering
• Definitieve demateriatlisering

De door economische waarde gedreven maatschappij is in verval. Nieuwe waarden zoals aandacht, klantgerichtheid en tijd gaan de nieuwe rekenmodellen beheersen.

De realtime economie is het stelsel waarin de verbondenheid tussen mens en machine ervoor zorgt dat direct en contextueel gecommuniceerd en geacteerd moet en kan worden. In een wereld waarin alles en iedereen verbonden is en waarin data een voorname ‘grondstof’ is, is de vorming van het realtime economisch stelsel een logisch gevolg. In deze economie is het ‘normaal’dat wensen en behoeften realtime gemonitord worden. Informatie wordt daarbij direct en contextueel naar het individu ontsloten.

Er vindt een verschuiving plaats van productgestuurd massa-aanbod waarin de organisatie ‘in control’ is, naar vraaggestuurd micro-aanbod waarbinnen de organisatie slechts invloed heeft. De organisatie wordt de markt van de consument. Een wereld waarin consumenten hun behoeften en wensen vermarkten en organisaties hierop mogen ‘bieden’: de bidconomy.

Digitaal wordt normaal is wat de trend ‘diginormalisering’ inhoudt. De mensheid staat pas aan het begin van zijn digitaliseringsproces en zal alles, waar mogelijk, digitaliseren en/of verbinden met de digitale wereld. ‘Diginormalisering’ wordt door Extend Limits gezien als verstorende factor.

Het fysieke product maakt plaats voor ervaringen en activiteiten rondom het product (dematerialisering). Het is de dienst die overheerst en het tijdperk van de dematerialisering inluidt.

Trendwatching.com

Op trendwathing.com worden een groot aantal trends bijgehouden (http://trendwatching.com/briefing/). Je kunt ook een abonnement nemen op hun Top-15 e-mail nieuwsbrief of RSS-feed zodat je geregeld wordt ‘lastig gevallen’ met de laatste verschuivingen in de trends.

Ze hebben ook een top 11 van consumententrends voor 2011 (http://trendwatching.com/briefing/). Uiteraard ook hier weer leuke vondsten in de benamingen van de trends, die het ongetwijfeld goed doen in de marketing van de trendwatcher. Hierbij de eerste vijf in het lijstje van elf:

• Random acts of kindness: In 2011, expect companies to monitor consumers’ public moods and act upon them with random acts of kindness…marketing may never be the same
• Urbanomics: Are you ready for hundreds of millions of more daring, more experienced consumers? Oh, and that’s just one side effect of rapid global urbanization…
• Pricing Pandemonium: Flash sales, group buying, GPS-driven deals: in 2011 pricing will never be the same…
• Made for China (if not BRIC): In 2011, expect an increasing number of ‘Western’ brands to launch new products or even new brands dedicated (if not paying proper respect) to consumers in emerging markets…
• Online Status Symbols: In 2011, you can’t go wrong supplying your (online-loving) customers with any kind of symbol, virtual or ‘real world’, that helps them display to peers their online contributions, creations or popularity…

J.D. Meier

Op mijn zoektocht naar de trends van 2011 kwam ik langs de weblog Sources of Insight (http://sourcesofinsight.com/) van J.D. Meier, een consultant bij Microsoft.  Hij heeft een aantal trendwatchers op een rij gezet en vervolgens zijn eigen lijstje trends gemaakt voor 2011. Gezien zijn werkkring is het niet verwonderlijk dat het de  IT-trends zijn die de boventoon voeren. Ik noem de eerste vijf uit een lijst van achttien:

• Analytics / BI (Business intelligence).  Data-driven decisions win over guesswork.  Between information markets and crowd sourced intelligence and social networking, the real issue is how you leverage the data and turn it into intelligent decisions and smart feedback loops, and how you learn and respond.
• “Consumerization” of IT.  A while back, Gartner said Consumerization Will Be Most Significant Trend Affecting IT During Next 10 Years … I think we see that accelerating.
• Cycles of change speed up even more. Life cycles shift to warp speed and lines blur between versions, creating living, breathing products.  This creates pressure to master change management, adopt more Agile methods, figure out compliance and governance for the new landscape.
• Digital Health.   This is where cloud, BI/analytics and diagnostics can seriously change the game.  There is also a shift to more user empowerment.  If you take a stroll through Best Buy, you might notice the expanding Digital Health shelf.  This is an area where more people may start to outsource their health to smart applications that can see patterns, provide monitoring, and alerts.
• Education 2.0.   Have you met Bill Gate’s favorite teacher, Sal Khan?   Khan created Khan Academy.  The Khan Academy is the free classroom for the world with hundreds of free videos and exercises and it’s mission is to provide a world-class education to anyone, anywhere.

Jim Carroll

De Amerikaanse trendwatcher en futurist Jim Caroll publiceert op zijn site (http://www.jimcarroll.com/) een flink aantal lijstjes en videos met trends. Hieronder de top vijf uit zijn top tien van “ 10 major trends to start thinking about now” ( http://www.jimcarroll.com/2010/10/trending-in-2011-10-major-trends-to-start-thinking-about-now/):

• The expectation gap
• Industries blur
• Energy gets smart
• The collapse of attention span
• Faster market evolution

Caroll signaleert  dat er in de westerse wereld een steeds groter gat ontstaat tussen wat mensen verwachten en dat wat ze uiteindelijk krijgen (the expectation gap). Voorbeelden zijn de zorg, pensioenen, levensverwachting en het vertrouwen in de overheid.

De grezen tussen bedrijfstakken vervagen (industries blur), bijvoorbeeld tussen gezondheidszorg en de zorgsector.

Jim Caroll verwacht veel van innovatie in duurzame energiebronnen: de tijd dat duurzame energie evenveel kost als energie uit conventionele bronnen is dichtbij.

Mensen zijn in hoog tempo de vaardigheid aan het verliezen om zich voor lange tijd op één ding te concentreren (collapse of attention spans). De gemiddelde Amerikaanse tiener stuurde al 435 sms-jes per maand in 2007 en inmiddels is dat gestegen naar 2889! Er zijn schattingen dat ze tegenwoordig 7,5 uur per dag besteden achter één of ander mediascherm. Een fulltime job!

De levensduur van producten in steeds sneller tempo af. Dit stelt hoge eisen aan de time-to-market van nieuwe technologie en producten. We gaan straks allemaal naar “Apple-speed”: dit bedrijf deed er 2 jaar over om 2 miljoen iPhones te verkopen, terwijl deze mijlpaal voor de iPad al in 2 maanden was bereikt.

Tot slot

Het ondoenlijk om een totaaloverzicht of een samenvatting te geven van alle trends die door trendwatchers genoemd worden.  Daarvoor zijn ze te verschillend en hebben ze allen hun eigen aandachtsgebied, zowel qua onderwerp als georgafische afbakening. Al zijn trends steeds vaker ook wereldtrends, wat meeteen ook weer een trend is.  Lees vooral verder via de links die ik in bovenstaande tekst heb ingevoegd. Happy trendhunting!

Context bepaalt gedrag

In de weekendeditie van het FD (21 oktober 2010) staat een groot artikel over gedragsverandering in organisaties. Beter gezegd: over de onveranderbaarheid van gedrag. De bijgaande foto van ‘goeroe’  Ben Tiggelaar is zo groot dat hij niet op één tabloidpagina past.  Het artikel somt in de kop de conclusie van het promotieonderzoek van Tiggelaar op: Gedrag valt nauwelijks te managen.

De verklaring voor mislukte gedragsverandering ligt grotendeels in de contextfactoren, zo heeft Tiggelaar (opnieuw) ontdekt. Mensen worden zowel bewust als onbewust beïnvloed door prikkels van buiten. Daarom komt er van afspraken, zelf de afspraken die mensen met zichzelf maken, weinig terecht. Ook de effecten van centraal gestuurde informatie is maar zeer beperkt.  Van onwil is meestal geen sprake, maar de (zelf)discipline schiet vaak tekort om voorgenomen verandering echt te laten beklijven.Tiggelaar neemt hier impliciet afscheid van het idee van ‘weerstand’ dat altijd zo centraal heeft gestaan in de veranderkunde. Dat bevalt mij zeer! Weerstand bestaat heus wel, maar heeft lang niet altijd te maken met een doelbewust tegenwerken van veranderingen omdat die veranderingen de status quo van belangen binnen de onderneming  in de war schoppen. Mensen willen vaak wel, maar het lukt ze gewoon niet. In zo’n geval heeft het niet zo veel zin om te proberen de weerstand te overwinnen, zoals veel veranderaars proberen.  Het is daarom nodig om aan ook de context van het gedrag te gaan sleutelen.

Wat dat betreft geeft het onderzoek van Tiggelaar hoop voor Het Nieuwe Werken (HNW) , een integrale verandering waar veel publieke en private organisaties tegenwoordig druk mee zijn. Het Nieuwe Werken heeft een goede kans van slagen, juist omdat er zo veel contextfactoren worden meegenomen. Aan de oppervlakte lijkt HNW op het introduceren van nieuwe ICT en een ‘pimp your office’  make-over van de kantooromgeving. Maar dat alles gaat niet leiden tot effectiever en efficiënter gedrag als er niets veranderd in de werkstijl en in de structuur/besturing van de organisatie. Ook op die twee punten moet er genoeg geïnvesteerd worden. Juist die laatste is trouwens van cruciaal belang en wordt maar zelden in de beschouwing meegenomen.

Ook het adagium ‘one size fits nobody’ dat ik al enkele jaren in HNW-trajecten propageer wordt ondersteund door Tiggelaar: (1) Laat de medewerker zelf het gewenste gedrag bepalen, (2) kies doelgedrag waarmee men positieve ervaringen heeft, (3) zorg dat gewenst gedrag snel resultaten oplevert, (4) zorg dat het niet strijdig is met ander gewenst gedrag, (5) hou ’t simpel, (6) zorg dat de prikkels om gedrag te veranderen (ict, fysieke werkomgeving, besturing) boven de ruis van de organisatie uitkomen.  En ook belangrijk: laat medewerkers niet zwemmen!

Iemand zei me laatst dat promoties vooral bedoeld om te schrijven en niet om gelezen te worden. Wetenschappelijk onderzoek blijft vaak in de anonimiteit. Zo niet bij Tiggelaar, die al eerder via zijn seminars ‘MBA in één dag volle zalen wist te trekken en van zijn boek ‘Dromen, Durven, Doen’  een bestseller maakte. Knap dat De Wereld Draait door wist te halen en nu dus paginagroot in het FD. Het legt hem geen windeieren. Over effectief gedrag gesproken!

Zo stond er in de NL20 deze week dat Amsterdammers steeds vaker buiten de deur ontbijten. Allerlei hippe koffietentjes schieten uit de grond wat de economische bedrijvigheid in lokale buurtjes stimuleert. Hier is geen gemeentecampagne aan te pas gekomen en dat is maar goed ook. Stel je voor dat je gevraagd wordt om buiten de deur te gaan ontbijten om lokaal ondernemerschap te stimuleren. Een flinke publieke hetze is  in het geheel niet ondenkbaar.

Wat maakt dan dat gewenste veranderingen uiteindelijk beklijven? Wat is de crux? Hoewel elke verandergoeroe hier weer een ander antwoord op zal hebben dat ongetwijfeld deels waar is, kijk ik het liefst naar mijn eigen ervaring. Binnen Squarewise, het adviesbureau waar ik voor werk, kreeg ik na mijn eerste zes maanden de vraag of ik geen ‘veranderaar was om te veranderen’. Uit alle persoonlijkheidstesten die ik tot nu toe gedaan heb kwam op de een of andere manier wel terug dat ik houd van vooruitgang middels experimenteren. Deze claim kwam dan ook niet helemaal uit de lucht vallen. Toch word ik inmiddels alleen nog maar om deze ‘veranderingsdrift’ geprezen, wat grotendeels te maken heeft met mijn eigen besef dat als ik echt vind dat iets anders moet, ik het vooral anders moet gaan doen en blijven doen.

Ik lever dus geen lijstjes meer in bij mijn manager met de 10 dingen die we zouden moeten veranderen inclusief suggesties voor oplossingen, maar ga gewoon met mijn ideeën aan de slag. Ook in m’n privéleven werkt dit. Ik leerde mezelf ‘meer water te drinken’, ‘vaker en verder hard te lopen’ en mijn vleesconsumptie danig te minderen. Kortom, je eigen gedrag aanpassen is realiseerbaar; mits je het gewoon doet en blijft doen. De auteurs van het gehypte (doch aanbevelenswaardige) boek ‘the Way we’re Working isn’t Working’ introduceren het ouderwetse woord ‘routine’ om dit fenomeen te duiden. Pas als je een nieuwe ‘routine’ ontwikkelt is de kans groot dat je iets voor langere tijd anders blijft doen. En dit is gelijk het paradoxale van veranderen; je moet het nieuwe kennelijk voor langere tijd weer vastleggen. De goed belezen verandergoeroe zal dit ongetwijfeld doen denken aan Lewin’s bejubelde en verguisde drie veranderfases ‘ontdooien, veranderen en dan weer bevriezen’.

Een andere belangrijke vraag is natuurlijk hoe je weet dat het nieuwe beter is dan het oude (en moet iets daadwerkelijk beter zijn, of is verandering op zich gewoon goed?). Verder is het van groot belang te snappen hoe je ervoor kunt zorgen dat anderen – je collega, manager of zelfs de Raad van Bestuur van je organisatie – met jou zo’n nieuwe routine ontwikkelen, of je hierin volgen. Jammer genoeg ontbreekt de ruimte om hier verder op in te gaan, maar ik zou zeggen “wordt vervolgd”; over veranderen is nooit genoeg geschreven, toch?

In het tijdschrift Popular Science van maart 1927 publiceerde de patent onderzoeker Aubrey D. McFadyen een prachtig artikel over allerlei uitvindingen die de lezers toen (en wij nu) lachwekkend vinden. Een mechanische hand om koeien te melken, een duikboot in de vorm van een walvis – compleet met spuitgat, vliegtuigen met flapperende vleugels, een schrijfmachine als een pianoforte die met een ingenieus systeem van nokken en assen een pen op en neer beweegt om iedere letter letterlijk te schrijven, schepen die aangedreven worden door mechanische roeispanen als een klassiek galleischip en mijn favoriet: de pratende machine van Alexander Graham Bell. Deze bestond uit rubberen stembanden, een beweegbare ‘mond’ en een soort buik. Door tegelijkertijd in de buik te knijpen en de mond te bewegen wist hij er uiteindelijk tot zijn grote genoegen een redelijk gearticuleerd ‘mama’ uit te persen.

McFadyen concludeerde dat uitvindingen die te letterlijk de bestaande (bezielde) vormen volgen weinig kans van slagen hebben. “Whenever an inventor attempts to replace flesh and blood with a machine, he must discard every semblance of animal motion and draw upon his own imagination for the movements of the machine. In short, like the poet, the true inventor must draw from airy nothing.”

McFadyen leefde in een tijd van opkomende mechanisering, de industriële revolutie. Een tijd waarin fysieke handelingen overgenomen werden door automaten, eerst door die handelingen te imiteren, vervolgens op een totaal andere wijze. Daarna kwam de tijd van de computers. We hebben ze ingezet om processen in organisaties en de samenleving te automatiseren. Met de komst van internet en de moderne communicatietechnologie wordt zichtbaar wat we hebben zitten doen. Zoals de uitvinder van het mechanisch paard zich geen auto kon voorstellen, zo kunnen wij ons kennelijk moeilijk voorstellen hoe het anders zou kunnen. Ik zal proberen het zichtbaar te maken met een voorbeeld.

De dove Belgische politica Helga Stevens startte in 2007 de site ontoegankelijk België. Mensen die door hun lichamelijke beperking ergens geen of zeer moeilijk toegang toe kunnen krijgen konden dit melden in het blunderboek, inclusief foto. Ze zette de nieuwe infrastructuur in om op efficiënte(re) wijze informatie te verzamelen. Toen ze voldoende munitie had sloot ze het blunderboek en gebruikte de site om te rapporteren over de voortgang van het politieke proces. Helga Stevens kijkt van oud naar nieuw. Ze gebruikt de nieuwe infrastructuur op de oude manier. Je hoort het mechanische paard bijna hinniken.

Hoe had het kunnen gaan als ze was uitgegaan van het nieuwe? Wat was er gebeurd als ze mobiel-uitgedaagden was blijven stimuleren om het blunderboek te gebruiken? Als ze via de ‘social networks’ mensen had gevraagd om mee te helpen? Als tussen die mensen iemand zit die weet hoe je Twitter of je smartphone kan inzetten om het aanmelden laagdrempeliger te maken?  Als ze mensen had bewogen om zelf op YouTube filmpjes te plaatsen over hoe ze omgaan met ontoegankelijkheid?  Als ze ondernemers, architecten, projectontwikkelaars en stedenbouwers die zich extra hebben ingespannen voor bereikbaarheid (of niet) hun verhaal zou laten doen? Als iemand die snapt hoe je geotagging en Google streetview kan gebruiken om van het blunderboek een blunderplattegrond te maken, waarop je makkelijk kunt controleren welke hindernissen je tegen gaat komen? Als degenen die verantwoordelijk zijn voor die hindernissen gratis advies kunnen krijgen wat ze er aan kunnen doen? Als ze de lokale media erin zou betrekken. Als ze met de directeur van Tom Tom gaat praten? Als …

Als zij en vele anderen hun organisatorisch repertoire zouden uitbreiden passend bij de nieuwe mogelijkheden zou alles wel eens zo drastisch kunnen veranderen dat je je kan afvragen of in die toestand ontoegankelijkheid überhaupt nog wel een issue is. Het wordt dan zoiets als vragen naar de teugels in je nieuwe auto.

Vanwege de wereldwijde recessie is er gekozen voor het thema ‘Dare to Care’ om managers en management onderzoekers uit te dagen om na te denken over de consequenties van hun handelen ten aanzien van productie en consumptie voor de leefomgeving. Duurzaamheid en een duurzame toekomst hebben hun intrede gedaan.

Dit jaar ga ik zelf ook eens kijken op deze grootste bijeenkomst van onderzoekers en consultants op het gebied van management en organisatie in de wereld.

De Academy of Management is de leidende professionele organisatie voor onderzoeker die zich toeleggen op het creëren en verspreiden van kennis over management en organisaties. De leden van de Academy zijn onderzoekers bij universiteiten en onderzoeksinstellingen en professionals met een academische interesse in bedrijfsleven, overheid en non-profit organisaties. De Academy is in 1936 opgericht en is daarmee de oudste en grootste academische management organisatie in de wereld. In 2010 zijn er zo’n 18.000 leden. Iedereen die dat wil, kan lid worden.

Het valt niet mee om te kiezen uit deze enorme kermis aan bijeenkomsten en interessante sessies/sprekers. Mijn interesse ligt vooral bij organisatie ontwikkeling, daarom heb ik dit schema samengesteld. Het evidence-based management collaboratice is dit jaar ook aanwezig op de Academy en gaat een aantal workshops verzorgen. Voor meer informatie, klik hier.

Wat mij opvalt is dat er nog niet of nauwelijks wordt geschreven over ‘ Het Nieuwe Werken‘, ‘de Generatie Y‘  of ‘ de Medewerker 2.0‘. Je zou haast denken dat dit uitsluitend Nederlandse thema’s zijn. Op BNR konden we afgelopen week horen dat Het Nieuwe Werken wordt gezien als de reden waarom de leegstand van zoveel kantoorpanden op termijn niet vanzelf wordt opgelost. Ruim 13 procent van de kantoorpanden in Nederland staat leeg. Interessant in het kader van Dare to Care. Wat zou de bouwsector kunnen leren van deze ontwikkeling?

We hebben eerder dit jaar met de Innovatief Organiseren community al eens verkend hoe de kennisintensieve organisatie er in 2020 uit zou kunnen zien, maar hoe worden die nieuwe organisaties straks geleid? Welke mensen hebben we hier voor nodig? en waar wordt er dan gewerkt? Ik ga in Montreal op zoek naar inspiratie. Ben benieuwd.

[youtube:http://www.youtube.com/watch?v=GScbQyUwpDk]

Bij dit boekje is ook een website met actuele filmpjes en voorbeelden. Nieuwsgierige mensen klikken hier.