‘Don’t bother me with new ideas, I have a battle to fight!’ Dat is het antwoord van een 16-eeuwse maarschalk op het moment dat hij wordt geconfronteerd met een machine-geweer, ontwikkeld door de smid. Het machinegeweer zou een ongekend competitief voordeel betekenen voor het leger, maar omdat de maarschalk te druk is met het gevecht van alledag, ziet hij de waarde niet in van deze innovatie. Het is een welbekende cartoon over het gedrag van grote gevestigde bedrijven op het moment dat ze geconfronteerd worden met technologische innovaties die de potentie hebben om de huidige manier van werken en geld verdienen te ontwrichten.

Het nieuws in de laatste weken illustreert dat deze cartoon van alle tijden is. Nokia, voor lange tijd het grootste bedrijf ter wereld als het gaat om het produceren van telefoons, reageerde op dezelfde manier als de maarschalk, toen de smid met nieuwe smartphone soft- en hardware aankwam.De cartoon legt de vinger op de zere plek, terwijl het gedrag van de gevestigde bedrijven heel goed te verklaren is: de firma heeft zich ontwikkeld tot een efficiënte machine welke hoge kwaliteit producten levert aan klanten over de hele wereld. Het bedrijf is vele jaren bezig geweest om efficiënter te produceren, hoge kwaliteit te garanderen, marges en marktaandeel te laten groeien en mee te bewegen met de groep belangrijkste klanten. Deze activiteiten hebben geleid tot het standaardiseren van procedures en processen en tot het installeren van protocollen en systemen om dit zo te houden.

Microsoft is het ander grote bedrijf dat ondanks haar historie niet in staat is geweest te herkennen dat een smartphone een kleine computer is, welke ook software gebruikt. Het bedrijf is slachtoffer geworden van haar eigen succes: de interne focus op verbetering en vernieuwing creëert oogkleppen voor de verandering in de buitenwereld. Zie het bewijs: de windows-based smartphones draaien allemaal op besturingsystemen welke directe afgeleiden zijn van de windows structuren welke we ook kennen op de pc.

Google heeft een manier gevonden om in het heetst van de strijd wel soepel  met nieuwe technologie om te gaan. Een aantal maanden geleden werd aangekondigd dat de eerste ‘resident-entrepreneur’ was aangesteld. Een succesvolle serie-ondernemer was binnengehaald om met nieuwe technologie ten strijde te trekken het leger in de voortdurende veldslagen te ondersteunen waar mogelijk. Met het verhogen van het ondernemende karakter van de medewerkers maakt Google het mogelijk niet alleen intern ontwikkelde nieuwe technologie sneller en succesvoller op de markt te zetten, maar ook om nieuwe kansen in de markt sneller te herkennen en er adequaat op te reageren. Dit blijkt onder ander uit het acquisitiebeleid van Google: onlangs werd BlindType aangekocht om de toekomstige generatie smartphones te kunnen voorzien van een nieuwe manier toetsenbord gebruik.

Het ondernemender maken van de organisatie is dus een belangrijke factor in het herkennen van kansen en het adequaat reageren daarop, en versterkt dus het innovatieve vermogen van de organisatie. Dit intrapreneurship is niets nieuws, maar toch hebben de recente ontwikkelingen rond Nokia en Microsoft pijnlijk laten zien dat wanneer er ondernemerschap aan de top ontbreekt, de belangrijkste kansen alsnog gemist worden, en uiteindelijk ook de veldslag van alledag.

Sjoerd de Jager is consultant innovatiemanagement bij Squarewise, een strategisch advieskantoor op het gebied van innovatie en duurzaamheid.

Hoe komt het dat zzp’ers zo in de belangstelling staan in de bestuurlijke polder van Nederland? En is de gekozen oplossing om hen via de klassieke werkgevers- en werknemersorganisaties te laten vertegenwoordigen wel zo verstandig?

Ondanks de crisis groeit het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) gestaag door. In 2009 waren het er al 640.000, wat betekent dat 9% van de beroepsbevolking als éénpitter door het leven gaat. Dat is een substantiële groep. Ondanks de crisis groeit hun aantal nog steeds gestaag. Volgens het CBS komen er iedere maand 8.000 bij. Dat gebeurt overigens lang niet altijd uit weelde, want veel ontslagen werknemers besluiten bij gebrek aan vacatures een poging te wagen op het ondernemerspad. De zzp’er is samen met de uitzendkracht  de flexibele schil van de arbeidsmarkt.  Die positie is fijn als de conjunctuur meezit, maar nu het economisch een stuk minder gaat ervaart menig zzp’er dat het niet meevalt om aan betaalde opdrachten te komen. In feite is er sprake van een flinke verborgen werkloosheid.

Feit is wel dat zzp’ers alleen al in getal een steeds belangrijkere groep worden. Ik zie hun aantal in de komende 10 jaar wel stijgen naar 20% van de beroepsbevolking. Zij verdienen dus ook een stem als het gaat om sociaaleconomische onderwerpen die in de SER worden besproken. Dan gaat het bijvoorbeeld om sociale zekerheid, arbeidsvoorwaardenvorming, ontslagrecht en arbeidsmarktbeleid. Ook voor de SER is deelname van deze nieuwe groep arbeidskrachten bittere noodzaak. De arbeidsverhoudingen in Nederland veranderen en de SER moet mee om niet uit de tijd te raken, als het daarvoor al niet te laat is.

Het probleem doet zich wel voor dat niemand de zzp’er goed kan vertegenwoordigen. De diversiteit is enorm en zij zijn niet collectief verenigd. De legitimatie van werkgevers- en werknemersorganisaties om namens de zzp’er in het strijdperk te treden is op zijn minst twijfelachtig.  Hiervoor zijn drie argumenten aan te voeren:

• De eerste reden ligt nogal voor de hand: de zzp’er is noch werknemers, noch werkgever. Bonden en werkgevers zien hun invloed langzaam slinken door de opkomst van al die zelfstandige ondernemers die maar weinig ophebben met polderoverleg en collectiviteit. Het is daarom alleen al uit eigen lijfsbehoud slim om je op deze nieuwe groep te richten. Maar daarmee is het legitimiteitprobleem niet opgelost.
• Bovendien is slechts een klein deel van de zelfstandigen aangesloten bij de klassieke werknemersorganisaties. FNV Zelfstandigen heeft bijvoorbeeld volgens de eigen website meer dan 10.000 leden, wat maar een fractie is van de genoemde 640.000.  
• Ten derde is de diversiteit binnen de zzp-gelederen op zichzelf al een probleem, deze loopt van de bouwvakker die ‘voor zichzelf’ is begonnen tot aan het oud-directielid die in de laatste jaren voor zijn pensioen nog een paar interim klussen voor eigen rekening wil doen.

Overigens is de stap van het Haagse om de zzp’er in de SER toe te laten wel een handige. Piet Hein Donner kan straks, na een advies van de nieuwe SER-samensteling,  via wetgeving heerlijk gaan bemoeien met het ondernemerschap van de zzp’er. En ik zie de zzp’er nog niet richting Malieveld marcheren om zijn/haar mening kenbaar te maken!

Is het daarom niet verstandiger om eens na te gaan denken wat in de toekomst de rol van instituten als de SER zal zijn? Ze vervullen nu nog een belangrijke intermediaire taak tussen de landelijke politiek en de decentrale arbeidsverhoudingen binnen organisaties en instellingen. Toenemende complexiteit, diversiteit en afnemende legitimiteit eroderen deze rol echter steeds meer. De SER vertoont daardoor langzaam maar zeker de kenmerken van een dinosauriër die maar niet wil geloven dat zijn soort langzaam aan het uitsterven is. Het ‘inlijven’ van de zzp’er past in dit achterhoedegevecht.

Ik nodig de SER en de politiek dan ook uit om eens fundamenteel over de rol van het polderoverleg in de sociaaleconomische orde van Nederland voor de komende tien tot twintig jaar na te denken.  En dan zou de conclusie best kunnen luiden dat we in geleidelijke stappen naar een nieuw model toe moeten werken.

Maar zitten we allemaal niet in deze situatie. En dan bedoel ik niet dat we allemaal een ander lichaam willen hebben, maar wel een andere organisatie. Zijn de huidige organisaties wel gemaakt voor de huidige tijd? Hebben we misschien te maken met een markt die zo veranderlijk is dat het organisatielichaam daar niet meer bij past. Ook al wil je als bestuur, leidinggevende of medewerker wel veranderen, maar je hebt met dat oude lichaam te maken. Dat lichaam dat niet meer past voor de huidige samenleving.En een organisatie zou nu juist een afspiegeling moeten zijn van de samenleving. Maar de meeste organisatievormen die we kennen zijn juist gebouwd voor een zeer voorspelbare wereld. Een wereld die je kon maken, modelleren, voorspellen. En dat is allemaal over.

Misschien kunnen we de structuren van de organisatie nog wel veranderen, en een ander logo bedenken, een hippe website, een moderne lobby. Maar dat is het probleem allemaal niet. Het gaat om het gedrag van ons allemaal. Het gaat over de manier waarop we zijn opgeleid. Het gaat bij de huidige bedrijven allemaal over processen, controle en nooit fouten maken. Het gaat over voorspelbaarheid en risico’s, het gaat over weinig kosten maken en human resources. En daar gaat het dus mis. Ons denkraam is verouderd en werkt niet meer in deze tijd.

Herstel, een deel van de organisatie zal zich moeten aanpassen aan de huidige economie. Maar een deel van de organisatie zal zich nog meer dan ooit moeten richten op het voorspelbaar, betrouwbaar, tegen lage kosten leveren van diensten en producten. Dat zou je de ‘blauwe’ kant van je bedrijf kunnen noemen.

Daarnaast moet je een deel inrichten dat zich juist richt op de interactie met de markt. Een deel, het gele deel van je organisatie, dat kan luisteren naar de markt, kan praten met de markt, kan nadenken over nieuwe oplossingen. Zaken die je nooit met het blauwe deel van je organisatie kunt invullen. Het gele deel zorgt ervoor dat je snel kunt reageren op nieuwe ontwikkelingen.

Uiteraard gaat het erom dat je als bedrijf goed kunt samenwerken met de blauwe en gele kant van je organisatie. Zo bouw je een adaptieve organisatie die klaar is om met veranderingen in de markt om te gaan en toch voorspelbare producten en diensten kan leveren.

Waar het om gaat is dat we uit ons oude denken stappen en opnieuw onze organisaties gaan uitvinden. Alleen dan heb je kans te overleven in de 21ste eeuw.

” Entrepreneurship is not a quick fix or an operational experiment in companies. In fact, the company that is not interested in developing and tapping into the entrepreneurial potential of its employees has effectively signed its own death warrant – the question is only one of whether it we be a quick demise of a slow, lingering decline.”

” Employees in companies should think of themselves as entrepreneurs. The should not think of themselves as somewhat like entrepreneurs. ”

Ja, die Amerikanen kunnen het mooi zeggen.

Afgelopen woensdag werd in het Slotervaartziekenhuis een polikliniek voor Mexicaanse griep geopend. Na een aarzelende start op 12 augustus loopt het er inmiddels storm met verontruste burgers. Het is niet verwonderlijk dat juist het Slotervaartziekenhuis onder bewind van zakenvrouw Aysel Erbudak een poli opricht. Als privaat ziekenhuis heeft de instelling naast het bewaken van de gezondheid ook nog een winstdoelstelling. En met eenvoudige tests op het griepvirus is het makkelijk binnenlopen. Tenminste, als iemand de kosten voor de poli wil dekken…Ondernemende gezondheidszorg, daar zijn we in Nederland nog niet zo aan gewend. Het was dan ook te verwachten dat er snel kritiek zou komen. Het protest was dit keer zelfs sneller van de klandizie. Zowel vanuit het Ministerie van VWS als vanuit het RIVM werd de poli van Slotervaart meteen meteen als onnodig bestempeld. De opening van de polikliniek voor Mexicaanse griep viel ongeveer gelijktijdig met de geruststellende berichten dat het om een milde griep zou gaan en dat er geen uitgebreid vaccinatieprogramma nodig is. Ook behandeling met Tamiflu wordt, behoudens risicogroepen, niet langer voorgeschreven door de huisartsen.

Inmiddels zijn er ook berichten dat de poli wel eens besmetting met de mexicaanse griep in de hand kan werken. Zo vertelt een woordvoerder van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) in het NRC:  „Mensen met griepverschijnselen moeten juist niet over straat gaan, omdat zij dan een besmettingsbron kunnen zijn voor anderen”. Ook in de poli zelf zou er een verhoogde kans zijn op besmetting. Dat laatste bestrijdt het Slotervaartziekenhuis, omdat de poli in een afgesloten gedeelte is gehuisvest en de bezoekers mondkapjes dragen.  

Zorgverzekeraars Nederland heeft aangegeven de kosten van een test op Mexicaanse griep niet te vergoeden: ‘Als iemand met gewone griep naar de Eerste Hulp gaat, dan moet hij dat ook zelf betalen’. De Volkskrant meldt dat het Slotervaartziekenhuis de kosten voor eigen rekening zal nemen. Als dat zo is dan zal dit experiment in ondernemende gezondheidszorg wel een spoedig einde kennen.

In “Innovation and entrepreneurship” zet Drucker op kraakheldere en doordachte wijze zijn ideeën over ondernemerschap en innovatie uiteen. Het is verbazingwekkend hoe actueel dit boek nog steeds is, terwijl het bijna vijfentwintig jaar geleden is geschreven. De woorden “innovation” en “entrepreneurship” zijn anno 2009 onderdeel van het managementjargon geworden, maar dat was in de midden jaren tachtig nog niet zo. De vele cases die Drucker gebruikt om zijn zienswijze te illusteren zijn uiteraard wel wat gedateerd, maar niettemin leerzaam. Het boek leest daardoor vlot en de kernelementen komen telkens terug, zodat de essentie goed blijft hangen. Dit is kenmerkend voor de schrijfstijl van Peter F. Drucker.

Ondernemerschap gaat in de ogen van Drucker meer over gedrag dan over persoonlijke kwaliteit. Daarmee is ondernemerschap aan te leren. Een citaat: “… everyone who can face up to decision making can learn to be an entrepreneur and to behave entrepreneurially. Entrepreneurship, then, is behaviour rather than personal trait. And its foundation lies in concept and theory rather than in inituition.” Innovatie is volgens Drucker wat de echte ondernemer onderscheid van de manager. “The entrepreneur upsets and disorganizes. As Joseph Schumpeter formulated it, his task is creative disctruction.” Innovatie en ondernemerschap zijn daarmee onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ze worden door Drucker onder één noemer gebracht.

Een ander belangrijk inzicht dat ik heb opgepakt uit het boek is dat innovatoren vooral inspelen op veranderingen die zich al aan het voltrekken zijn, en maar zelden zelf de bron zijn van die verandering. “Usually, they do not bring about the change themselves. But – and this defines the entrepreneur and entrepreneurship – entrepreneur always searches for change, responds to it, and exploits it as an opportunity.” Daar waar anderen verandering zien als bedreiging voor de status quo en hun (machts)positie, ziet de innovator verandering dus als kans.

Daarmee wordt het systematisch ‘scannen’ voor veranderingen binnen en buiten de eigen organisatie dus van levensbelang voor de ondernemer-innovator. Drucker noemt zeven bronnen van innovatie: The unexpected, Incongruities, Process need, Industry and market structures, Demographics, Changes in perception en New knowledge. Drucker:  ”They are listed in descending order of reliability and predictability. For,  contrary to almost universal belief, new knowledge – and especially new scientific knowledge – is not the most reliable and predicatable source of successful innovations. … Conversly, the mundane and unglamorous anlaysis of such symptoms as …. the unexpected succcess or the unexpected failure carry fairly low risk and uncentrainty.”

Drucker ziet innovatie als “management practice” en als “the specific intrument of entrepreneurship”. Het heeft in zijn ogen dus weinig te maken met geniale invallen, maar meer met gepland, gedisciplineerd en gestructureerd werken. Daarbij zijn sociale innovaties vaak even waardevol, zo niet waardevoller, dan technische innovaties. Nog maar een citaat uit zijn boek: “Systematic innovation therefore consists in the purposeful and organized search for changes, and in the systematic analysis of the opportunities such changes might offor for economic or social innovation”. Peter F. Drucker benadrukt dat innovaties het meest kans van slagen hebben als ze simpel zijn en gebaseerd op gezond verstand.

Mijn conclusie over “Innovation and entrepreneurship” van Peter F. Drucker? Een onmisbaar boek voor iedereen die met vertstand wil praten over de fundamenten van innovatie! Het is te koop via bijvoorbeeld managementboek.nl, ISBN 9780750685085.

Dus – wacht eens even: niemand die mij ooit gevraagd heeft wat ik zou kunnen bijdragen aan het succes van deze bedrijven. Niemand die mij ooit gevraagd heeft wat deze bedrijven voor mij kunnen betekenen. Logisch, want deze bedrijven zijn immers al druk genoeg met het binden en boeien van hun ‘eigen’ medewerkers. Dat snap ik best. De vraag is alleen hoe ‘eigen’ deze medewerkers zijn in deze bruisende tijden van een veranderende economische omgeving.

De medewerker 2.0 ligt ook niet ver meer in de toekomst. Naar mijn idee is dit een prachtige kans om de interactie met medewerkers, freelancers en andere leveranciers nu eens niet meer te laten bepalen door de relatie die er op papier staat maar door de realistische relatie. Dynamiek is zeker een eigenschap die wordt gevraagd van bedrijven die deze tijden van crisis willen overleven. En zeg nu eens eerlijk, hoe dynamisch is een jaarcontract of een vast contract nu eigenlijk?

Dynamisch en realistisch is …

• je laten verrassen door elkaars talenten en mogelijkheden
• open zijn over de belangen die ieder heeft bij de samenwerking
• open staan voor de actualiteiten en ontwikkelingen van vandaag
• contact zoeken met elkaar

Deze freelancer kan echt meer dan het uitvoeren van een spoedklus of een opdracht-met-hindernissen. Deze freelancer heeft ondernemerscapaciteiten. Is innoverend. Durft risico te nemen. Gaat nieuwe uitdagingen zonder aarzeling aan. Alleen al de manier van kijken die dit oplevert kan een bedrijf nieuwe ideeën geven. Welke verborgen talenten en mogelijkheden hebben uw medewerkers, freelancers en leveranciers? Hoe zou u dat kunnen helpen? Laat me raden….

Morgenstond heeft goud in de mond…
De ontvangst is vanaf 06.30 uur. Mensen komen binnen en drinken alvast een eerste bakje koffie met elkaar. De leden hebben een eigen badge. Zo zijn de nieuwelingen ook goed te onderscheiden… Af en toe worden er gasten uitgenodigd om ook eens aan te schuiven. In dit geval waren er in verband met de voorjaarsvakantie veel vervangers. Een groot aantal leden was aan het wintersporten. De nieuwelingen worden opgevangen en kunnen alvast zich registreren en hun visitekaartjes achterlaten.

Aanvang van het ontbijt
Stipt 07.00 uur wordt er gebeld dat we gaan beginnen. Iedereen pakt een ontbijtje en zoekt een plek. Je hebt geen idee naast wie je komt te zitten. De voorzitter opent de bijeenkomst en heet de gasten welkom. Dan gaat de microfoon rond en mag iedereen in 1 minuut zichzelf even presenteren. Mooie oefening op de vroege ochtend in de elevator pitch.

Presentaties
Twee ondernemers krijgen beiden 7 minuten om een presentatie te geven over hun bedrijf. Deze keer waren er presentaties van ISUS (mode) en Bun Crea (bloemen kunst). Leuke ondernemers met humor.

Aanbevelingen
De laatste 15 minuten gaat de microfoon weer rond om elkaar leads en aanbevelingen toe te spelen. Degenen die de meeste warme aanbevelingen meebrengt (=givers gain) krijgt een deurprijs. Een presentje van de 2 ondernemers die een presentatie hebben gegeven. Om 08.30 uur wordt de vergadering geschorst.

Meer informatie is hier te vinden.

Voor het eerdere artikel over Hennie van der Most en zijn bedrijven die het artikel : Rasondernemer Hennie van der Most: “Er wordt te veel opgeleid tot prater” op deze site.