Dialoog: de kunst van het samen denken en samen werken

dialoogVeel organisaties benutten de mogelijkheden van het samen denken en samen werken nog onvoldoende. Een belangrijke oorzaak is het niet goed kunnen omgaan met de complexiteit van relaties tussen mensen. ’Dialoog’ kan een bruikbaar instrument zijn overal waar samenwerken en relaties belangrijk zijn: in ons privé leven, in organisaties en bij maatschappelijke vraagstukken. Dialoog helpt om beter met elkaar te praten, om samen te denken en zo onze collectieve intelligentie te benutten voor betere oplossingen.

Bij samen werken en samen denken gaat het steeds om onze relatie met andere mensen. De meeste mensen hebben echter moeite met de ‘onderstroom’ in de relatie terwijl de onderstroom vaak hetgene is dat mensen samen brengt of uit elkaar drijft. Het grootste gedeelte van onze communicatie vindt namelijk niet plaats in de bovenstroom, maar in de onderstroom (als botsende of met elkaar versmeltende ijsbergen).

ijsbergen

Anders geformuleerd: bij iedere menselijke interactie speelt het ‘gesprek’ zich af op 3 niveaus, het eerste in de bovenstroom, de andere twee in de onderstroom:

  • ‘het’: het zakelijke onderwerp van gesprek;
  • ‘ik’: hetgeen zich afspeelt in mijn hoofd;
  • ‘wij’: hetgeen zich afspeelt tussen de deelnemers.

De uitdaging is om de onderstroom te (h)erkennen, deze de ruimte te geven en effectief in te zetten. ‘Dialoog’ is hiervoor een simpel en bruikbaar instrument.

Een leuk boekje over de kracht van dialoog is: ‘Het oog kan zichzelf niet zien. Dialoog, de kunst van het samen denken.’ van E. Ten Hengel & J. Bommerz (2012). Enkele mooie citaten hieruit:

‘Gebrekkige communicatie ontstaat doordat we niet onderzoeken welke overtuigingen, aannames en angsten zorgen dat we niet goed naar elkaar luisteren.’

‘In een dialoog ben je je ervan bewust dat je visie op de werkelijkheid subjectief is en dat je reflectie en uitwisseling nodig hebt om de werkelijkheid echt te zien.’

‘In dialoog kun je de verschillen tussen mensen en zienswijzen zichtbaar maken, emoties ervaren en uiten en tegelijkertijd in verbinding blijven met elkaar.’

‘Op interpersoonlijk vlak ontstaat ontspanning, vertrouwen en respect wanneer je regelmatig een dialoog voert.’

Maar, hoe voeren we dan een goede dialoog? Een diepe, bijna spirituele uitwerking van de werking en toepassing van de dialoog is te lezen in: ‘Dialogue and the art of thinking together’ (1999) van William Isaacs.

Volgens Isaacs zijn veel uitdagingen bij organisaties te complex om door één persoon opgelost te kunnen worden. Daarom is het beter om onze ‘collectieve intelligentie’ te organiseren met behulp van dialoog. We kunnen dan gezamenlijk informatie vergaren en gezamenlijk denken. Dialoog helpt daarbij doordat het mensen uit de sfeer van polarisatie tilt en bij elkaar brengt.

De vaardigheden voor het voeren van een goede dialoog, volgens Isaacs, zijn:

  • Luisteren: niet alleen naar de woorden van de ander, maar ook je eigen schilden laten zakken;
  • Respecteren: het zien van de ander als een geheel mens en als een waardevol iemand;
  • Opschorten: het uitstellen van je oordeel en mening, het waarnemen van je eigen reacties maar deze niet direct uiten;
  • Stem geven: de woorden spreken die nu nodig zijn, nodig vanuit jezelf of vanuit de situatie.

Van deze vaardigheden moet je je bewust zijn, maar je kunt ze niet krampachtig toepassen. Een goede dialoog kan alleen vanzelf ontstaat, je kunt het niet afdwingen. Dialoog voeren is daarom niet eenvoudig en vraagt veel oefening.

Dialoog als instrument is niet alleen bruikbaar in ondernemingen, maar ook bij het behandelen van privé en maatschappelijke problemen. Dialoog als instrument wordt hierbij op verschillende plaatsen gebruikt. Het Dialoog Café, bijvoorbeeld, organiseert en faciliteert regelmatig dialoogbijeenkomsten over maatschappelijke vraagstukken.

Meestal gebruikt het Dialoog Café een eenvoudig dialoog format. Het gebruikte format bevordert het aandachtig luisteren en de uitwisseling en verbinding van gedachten en gevoelens in een veilige en gastvrije omgeving. De dialoogthema’s worden aangeboden in uitnodigende vragen die van belang zijn in het privéleven, het werk en de gemeenschap.

De Dialoog Café Principes zijn:

  • Open je geest: luister met respect naar alle ingebrachte gezichtspunten;
  • Open je hart: stel je oordeel zo lang mogelijk uit;
  • Wees nieuwsgierig: streef naar begrijpen, niet naar overtuigen;
  • Ga voor ontdekking: laat vooronderstellingen los, ga voor nieuwe inzichten;
  • Wees echt: vertel je persoonlijke ervaringen, niet enkel je mening;
  • Wees kort: spreek eerlijk en met diepgang zonder lang uit te wijden;
  • Voel je vrij: geen besluiten, geen actiegroepen en geniet van het gesprek.

De dialoog, in de werkvorm van het Dialoog Café, is ook goed bruikbaar binnen organisaties, bijvoorbeeld bij koersbepaling, teambuilding, conflictoplossing of bewerkstelliging van veranderingen. In groepsverband kunnen deze onderwerpen dan op een persoonlijke manier besproken worden en het collectief denkvermogen aangesproken worden. In het begin kan externe begeleiding of een standaard werkvorm nuttig zijn.

Kortom, dialoog is een onderschat en te weinig gebruikt instrument in persoonlijke relaties, bij organisatieontwikkeling en bij maatschappelijke vraagstukken. Gewoon omdat we vaak te weinig tijd nemen om echt naar elkaar te luisteren, om echt met elkaar te praten.

Volg mij op Twitter @ericalkemade voor mooie citaten over management en (persoonlijk) leiderschap.

De redactie heeft dit eerder gepubliceerde artikel geselecteerd voor herhaling omdat het onderwerp nog steeds of opnieuw relevant is.

3 thoughts on “Dialoog: de kunst van het samen denken en samen werken”

Marjan vd Brink 5 jaar ago

Heerlijk, zo’n echte dialoog. In Eindhoven bieden we ruimschoots kansen aan mensen om gratis kennis te maken met de Dialoog-principes door regelmatig Dialoog-Tafels te organiseren ergens in de stad – zie http://www.eindhovenindialoog.nl/ . We werken in deze organisatie met vrijwilligers en sociaal kapitaal, en dat maakt dat iedereen mee kan doen.
Echt luisteren en echt gehoord worden – de ervaring van die rust en ruimte kost je een paar uur, maar geeft je meer en is geweldig. Net wat je zegt.
Dank voor je artikel Eric.

Joke van Galen 5 jaar ago

Bij Zorg Verandert, een project dat landelijk wordt uitgerold om de transitie van de sociale domeinen (en zorg) te ondersteunen, wordt ook de dialoog als gespreksvorm gebruikt.In een dialoogbijeenkomst gaan de deelnemers (maximaal 15) onder begeleiding van een (vrijwillige) gespreksbegeleider van Zorg Verandert met elkaar in gesprek over de veranderingen, over hun eigen rol hierin en over mogelijke oplossingen in het regelen van zorg en ondersteuning.
https://www.zorgverandert.nl/dialoogbijeenkomst-gesprek-over-concrete-oplossingen
Gehoord worden/aandacht is de ervaren “beloning”. Het helpt mensen ook om de eigen kracht te (her) ontdekken.

Anezka van de Weg 5 jaar ago

Joke, dat project is inderdaad een goed voorbeeld van de dialoog in de praktijk!

In Tholen hebben we als gespreksleiders van Zeeland in Dialoog samen met Zorg Verandert een prachtige primeur gehad bij de Diabetesvereniging Nederland, regio West-Brabant & Tholen.

Na een verhelderende inleiding door Klaartje Koenraad over veranderingen in de zorg konden we in 2 grote groepen aan de slag met het thema. Het werd een bruisende avond, waarbij een diversiteit aan oude en jonge, ervaren en onervaren patiënten en mantelzorgers vanuit hun persoonlijke ervaringen nader met elkaar kennismaakte en zo de kracht van de patiëntenvereniging konden ervaren.

Het samen in een open en persoonlijk gesprek gaan, leidde niet alleen tot kennisdeling en nieuwe inzichten, maar ook tot onderlinge betrokkenheid en enthousiasme om samen zaken op te pakken.

De dialoog als methodiek heeft nog vele toepassingsmogelijkheden, waar mensen zich voor nieuwe uitdagingen gesteld zien staan. Hoe mooi zou het zijn, om deze gespreksmethode standaard in het onderwijs op te nemen?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *